Sonia Draga’s verhaal over de Europese boekenmarkt
Van EU-regelgeving zoals de Late Payment Regulation en de AI-Act tot de vaste boekenprijs en de financiële prestaties van de Europese boekenuitgevers: Sonia Draga, president van de Federatie van Europese uitgevers (FEP) liet het allemaal de revue passeren in haar speech tijdens het Intergraf-congres “Shaping the future of books”, in het Cardo Brussels hotel in de Belgische hoofdstad.
Daar waren ongeveer honderd aanwezigen naartoe getrokken uit de Europese print- en uitgeefsector. Sonia Draga vuurde haar eerste pijl af op de Late Payment Regulation. Dat is door de Europese Commissie in 2023 voorgestelde regelgeving om (te) laat betalen aan te pakken, waaronder een maximum betalingstermijn van dertig dagen voor B2B-transacties. Doel hiervan is het cashflow-risico voor met name kleinere, toeleverende ondernemingen te verkleinen. In 2024 nam het Europees Parlement een amendement aan waarin het voorstel werd aangepast: boeken en andere producten met een lage omloopsnelheid moeten volgens het Europees Parlement worden uitgesloten van de verplichte 30-dagentermijn. Wat er uiteindelijk als regelgeving vanuit de Europese Raad van Lidstaten als voorstel uit de bus komt, is nog afwachten. Draga waarschuwde de grafische sector: ‘Vergist u zich niet, het oorspronkelijke voorstel is ook voor drukkerijen gevaarlijk. Als uitgevers drukkers binnen dertig dagen moeten betalen, dan gaat dat ten eerste pijn doen bij de drukkers. Uitgevers gaan dan alleen nog boeken afnemen die ze ook gegarandeerd kunnen verkopen.’
‘AI-Act gaat niet ver genoeg’
Ook over de AI-Act had Draga noten te kraken. Deze in 2024 vastgelegde Europese verordening stelt regels aan de ontwikkeling, het in de handel brengen en het gebruik van kunstmatige intelligentie binnen de Europese Unie. De verplichting dat aanbieders van zogenoemde General-Purpose AI-modellen een openbare samenvatting van hun trainingsdata moeten publiceren, gaat de Federatie van Europese Uitgevers lang niet ver genoeg. Draga sloot zich aan bij iemand in de zaal, die sprak over “de grootste diefstal uit de geschiedenis van de mensheid”: ‘Individuele bronnen die AI gebruikt moeten verplicht openbaar zijn. De Europese lidstaten moeten het bekend maken van die bronnen afdwingen. Het auteursrecht is de hoeksteen van de culturele sector. Het garandeert dat auteurs voor hun werk worden betaald.’ Gebeurt dat niet, dan verworden de resultaten van AI-prompts bij gebrek aan waardevolle input door wegkwijnende uitgevers tot “Garbage”, zo waarschuwde een andere vragensteller uit het publiek.
Positieve uitwerking vaste boekenprijs
Draga liet zich positief uit over de vaste boekenprijs, die in meerdere Europese landen van kracht is, waaronder Nederland: ‘Ja, er wordt gesproken over gezonde concurrentie die hierdoor zou worden tegengewerkt. Maar in ieder land waar de vaste boekenprijs niet geldt, zien we dat grote boekenwinkels de kleine boekhandels uit de markt drukken.’
Verder meldde Draga dat digitale leermiddelen op hun retour zijn, een beeld dat later tijdens het congres door enkele andere sprekers werd bevestigd. ‘Scholen in landen waar digitale leermiddelen aanvankelijk werden omarmd, keren terug naar papieren leerboeken.’ Deze beweging wordt onder meer veroorzaakt door steeds meer onderzoeken waaruit blijkt dat het lezen vanaf papier gepaard gaat met een betere focus en beklijving van informatie dan het lezen vanaf digitale schermen.
De Europese boekenmarkt in cijfers
Na deze stellingnames deelde Draga cijfers over de Europese boekenmarkt. Terwijl de nominale omzet van boekenuitgevers licht blijft stijgen naar bijna 25 miljard euro in 2024, laat de ontwikkeling van de reële omzet - de omzet gecorrigeerd voor inflatie - een beduidend negatiever beeld zien. De reële omzet daalt al jaren, vooral in de eerste twee jaar na de coronacrisis. Dit betekent dat er in echte volumes minder wordt verkocht. Dat zien we dan ook: het aantal verkochte boeken (print, digitaal, audio) tussen 2020 en 2024 daalde met 5,1%, namelijk 95 miljoen boeken. ‘Maybe we still have a problem’, concludeerde Draga.
Het aantal jaarlijks in Europa in print uitgebrachte nieuwe titels schommelt al jaren rond 580.000. Gemeten naar omzet, neemt het papieren boek 82,9% van de taart in, en digitale boeken 12,9%; 4,2% van de omzet komt uit het snel gegroeide audioboek-format. Vooral in Scandinavië zijn audioboeken populair. Dat print nog zo dominant is als format voor het lezen van boeken is een beeld dat menigeen na de komst van e-readers en de iPad in de periode 2004 - 2010 niet zou hebben geloofd als voorspelling voor het jaar 2024, en verder…
Daarover gesproken: binnenkort worden de cijfers over de Europese boekenmarkt in 2025 bekend. Grote verschuivingen in het hier geschetste beeld worden niet verwacht, zo werd desgevraagd nog gemeld.
Blijf op de hoogte: ontvang wekelijks de PRINTmatters nieuwsbrief met het laatste nieuws.
